Tijd van leven, leven van de tijd

Het is half elf als ik in Breda aankom. Te vroeg, maar niet zonder reden, want de afspraak waarnaar ik op weg ben, is om half drie ’s middags. Dat geeft mij tijd voor Breda.

Op verkenning in Breda

Breda is een stad die ik niet goed ken en een stad waarvan ik denk dat het de moeite waard is om, als ik er toch naar toe moet, te verkennen.

Klokkenmuseum in de Catharinastraat
Ik beland in de Catharinastraat en passeer een etalage met prachtige antieke klokken. Even kijken en doorlopen. Direct daarna een volgende etalage, ook met klokken. Daarna nog één en dan bij de vierde etalage op de winkeldeur een bordje “klokkenmuseum, vrije toegang”.
In de etalages zie ik mooie klokken, daar wil ik meer van weten. Hans Smans, liefhebber van antieke uurwerken, laat mij binnen. In het gesprek dat volgt, vertelt hij dat de zaak, een bedrijf voor restauratie en handel in antieke klokken annex klokkenmuseum, inmiddels 55 jaar bestaat en op dit niveau één van de oudste is in Nederland.
De oprichter en eigenaar van dit bedrijf ,de 85 jarige Harrie Schreurs, is achter in de zaak (gekleed in een blauwe stofjas) aan het werk.

Geboeid als ik ben door alles wat ik om me heen zie, vraag ik om een interview voor Seniorencafe.nl. met Schreurs. Hij heeft wel tijd voor een interview.
In een winkel waar zoveel “tijd” aanwezig is, is dat geen probleem. Een boeiende man vertelt mij een boeiend levensverhaal:

De evacuatie in de Tweede Wereldoorlog
In 1958 begon Schreurs, als 32 jarige, een winkel in de Catharinastraat voor de verkoop en reparatie van uurwerken. Daarvoor had hij al een bewogen leven achter de rug. Als één van de elf kinderen van een in Limburg wonend tuinders gezin, maakte hij in de oorlogstijd het nodige mee. Het gezin
woonde tijdens de tweede wereldoorlog in de frontlinie en moest daarom worden geëvacueerd. Met dorpsgenoten werd het gezin in een Duitse goederenwagon gezet en begon een drie dagen lange reis naar het onbekende. Het waren dezelfde wagons waarmee de Duitsers ook de Joden hadden vervoerd. In elke wagon waren 64 mensen samengepropt. Overdag stond de trein stil vanwege de angst beschoten te worden, ’s nachts werd er gereden. Na omzwervingen van drie dagen kwam de trein aan in Friesland. De gezinsleden werden ondergebracht in verschillende gezinnen in het Friese dorp Terkaple en hadden daar een goede tijd.
Na ruim een half jaar, de strijd was wat geluwd, trok Schreurs samen met een maat te voet terug naar Limburg. De tuinderij in Limburg had hem nodig want de aardappels moesten voor het te laat in het jaar werd de grond in.

Restauratie van het astronomisch uurwerk in het Friese dorp Wier
Als dank voor de opvang tijdens de oorlog in het Friese Wier restaureerde Schreurs in 1964, samen met enkele andere uurwerkrestaurateurs, het astronomisch uurwerk in de kerktoren van Wier. Dit uurwerk was in de oorlog door een onderduiker gebouwd. De tandwielen die van triplex waren gemaakt waren gaan rotten. Bij de restauratie is het triplex vervangen door metaal.

Van instrumentenmaker tot Rijksgediplomeerd uurwerkmaker en Stadsuurwerkmaker
Schreurs vader was een liefhebber van oude klokken. Harrie Schreurs nam de liefde voor oude uurwerken van zijn vader over. Na een opleiding in Rotterdam aan de Christiaan Huygensschool kon hij in 1952 aan de slag als instrumentenmaker bij wapenfabriek Hispano Suiza. In zijn vrije tijd repareerde en restaureerde hij horloges en uurwerken voor juweliers in Breda.

In 1956 begon hij voor zichzelf. Eerst vanuit huis en in 1958 vanuit een winkelpand in de Catharinastraat. In de winkel, annex uurwerkmakerij, annex museum hangen honderden uurwerken. Kostbare antieke en heel oude klokken vanuit de hele wereld. De oudste klok stamt uit de zestiende eeuw.

Hier hangen en staan uurwerken uit de hele wereld
Door een begeesterde Harrie Schreurs krijg ik uitleg over diverse klokken die in het bedrijf hangen. Als je een klein beetje technisch inzicht hebt zie je al gauw dat hier wonderen van techniek hangen. Onze quartz gestuurde horloges, hoe exact ook, kunnen de concurrentie niet winnen van de ontstellend prachtige en ingenieuze techniek van de uurwerken die hier hangen en staan. Overigens het zijn geen klokken. Klokken zijn de dingen die in kerktorens zitten. Alle andere tijdmeters zijn uurwerken, horloges (ook die grote staande kasten) en regulateurs.

Perpetuum Mobile
“En hier heb je een perpetuum mobile, een eeuwig durende beweging”, vertelt Schreurs trots wijzend naar een uurwerk in een glazen kast. Dit uurwerk is omstreeks 1935 gebouwd. Het mechaniek wordt in beweging gehouden door een trommel die reageert op verschillen in luchtdruk en temperatuur. De beweging van het inkrimpen en uitzetten van de trommel drijft het het mechaniek aan. Dit proces stopt nooit, dus blijft de klok altijd doorlopen. Een perpetuum mobile. Op het uitvinden van de eeuwig durende beweging hebben al heel wat uitvinders hun tanden stuk gebeten. Ik was in de veronderstelling dat een perpetuum mobile een utopie was en zou blijven, maar hier in een winkel in de Catharinastraat van Breda staat een echte. Wie had dat gedacht.

Mysterieuze uurwerken
Een andere bijzondere klok, er zijn teveel om op te noemen, heeft een wijzerplaat van glas waarbij je niet kunt zien hoe de wijzers worden aangedreven. Schreurs noemt dat “een van mijn mysterieuze klokken”.
Bij de mysterieuze uurwerken vraag je je af hoe het mogelijk is dat het mechaniek de wijzers aandrijft.

Eenvoudig van uiterlijk is een Engelse tafelklok maar “vergis je niet want dit is het puikje van de zalm” vertelt Schreurs. Na wat ik inmiddels allemaal van hem heb gehoord geloof ik hem op zijn woord. Een groter kenner van oude klassieke uurwerken dan deze man bestaat er volgens mij niet.

Opvolging en voortzetting van het bedrijf
Het was de bedoeling dat zijn zoon het bedrijf voortzet. Helaas kreeg deze enkele jaren geleden ernstige gezondheidsproblemen, waardoor hij het bedrijf niet alleen kan runnen.
Jammer want we hebben het hier over een goed lopend, maar vooral ook over bijzonder
ambachtelijk bedrijf dat, met twee werknemers in dienst, het goed doet. Het bedrijf heeft internationale contacten en erkenning. Zoon Schreurs is net als zijn vader een vakman in hart en nieren, hij werkt nog steeds in het bedrijf, maar wordt gehinderd door beperkingen. Ook zijn kennis van uurwerken is groot. Elk uurwerk kan door dit bedrijf worden gerepareerd. Meer dan 300 naslagwerken staan de reparateurs ter beschikking bij hun werk aan de bijzondere instrumenten die de tijd meten.

Een zeer actieve senior
Schreurs is een bijzondere man. Een vijfentachtig jarige vakman met een grote liefde voor de verfijnde techniek van uurwerken. Een man die ook veel kennis heeft van antieke uurwerken, weet wat ze waard zijn, zowel emotioneel als financieel.

De moderne tijd heeft geen plaats meer voor prachtige uurwerken.
Met bloedend hart ziet hij het aan dat prachtige uurwerken die overblijven uit een nalatenschap gewoon verdwijnen. “De moderne jongeren willen niet meer van die grote kasten in huis hebben zij kiezen liever voor Ikea” schampert Schreurs. De mensen van deze tijd zien niet in welke bijzondere waarde die prachtige uurwerken hebben. Alles moet snel, alles moet tot op de seconde precies en in dat proces verliezen de antieke uurwerken het van de quartz techniek.

Japanse tijdmeting
Wist u trouwens dat Japanse uurwerken een heel andere tijdmeting kenden dan die van de westerse wereld? Ik wist het niet, maar ik weet het nu. De Japanse tijdmeting ging uit van een zestal dag- en nachturen. Het zijn eigenlijk geen uren maar toki. Zes toki voor de dag en zes voor de nacht. De toki verschillende naar de lengte van de dag en de nacht. In de zomer, met langere dagen, waren de zes toki langer dan in de winter. In de winter, met langere nachten, waren de nacht toki langer dan die overdag.

Een ingewikkeld manier van tijd meten die verwerkt is in de Japanse klokken waarvan Schreurs ook enkele in zijn bedrijf heeft staan. Winter en Zomertijd maar dan op z’n Japans.

Ontmoeting met een betrokken klant en een oud medewerker
Terwijl ik in deze wonderlijke omgeving ben proef ik een sfeer van rust, enthousiasme en betrokkenheid. Hans Smans, degene die me ontving, is een oude klant van Schreurs. Hij raakte in de ban van het vakmanschap en de persoonlijkheid van Schreurs en daardoor in de klassieke uurwerken. Wekelijks is hij in het bedrijf te vinden en biedt dan een helpende hand bij het rondleiden van bezoekers. Wat ik ook bijzonder vind is dat ik Jan Poppelaars ontmoette. De inmiddels 75 jarige Poppelaars kwam in 1969 als eerste werknemer in dienst bij Schreurs. Het vak laat hem niet los en hij is daarom nog vaak in de werkplaats te vinden. Voor de gezelligheid maar ook omdat hij geniet van het werk.

Ik had onvoorbereid en niet voorzien een gesprek met Harrie Schreurs, een bijzonder man. Een vitale senior die nog volop actief is in zijn bedrijf.

Voor Schreurs stopte zijn werkzame leven bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd niet. Als vijfentachtiger is hij nog steeds volop in bedrijf.
Wie doet hem dat na?

Klik hier voor meer informatie over Schreursklokken